نقش سلول های گلیالی در سیستم عصبی

کتاب نقش سلول های گلیالی در سیستم عصبی | به همراه اطلس رنگی

ترجمه و تالیف رضا مقدس علی

The Role of Glial Cells in Nervous System
Reza Moghadasali

سلول‌های گلیال، به‌عنوان سلول‌های پشتیبان سیستم عصبی، حفاظت و حمایت از نورون‌ها را بر عهده دارند. مطالعات اخیر نشان می‌دهند عملکرد سیستم عصبی به‌وسیله‌ی فعالیت متوازن بین فاکتورهای داخلی (برنامه‌ی ژنتیکی) و فاکتورهای اپی‌ژنتیکی (نظیر برهم‌کنش‌های سلول–سلول) هدایت می‌شود. بیشترین این برهم‌کنش‌ها میان نورون‌ها و سلول‌های گلیال می‌باشند. این مطالعات نشان می‌دهند که برهم‌کنش‌های نورون–گلیا نقش مهمی در فرآیندهای ریزتکوینی، آستروسیت‌زایی و ترمیم سیستم عصبی بازی می‌کنند. از این‌رو در این کتاب سعی شده است با بررسی پیشرفت‌های اخیر، فهم نقش سلول‌های گلیال در سیستم عصبی، به‌خصوص نقش آن‌ها در تکوین سیستم عصبی، افزایش یابد. مطالعه‌ی این کتاب به محققان، دانشجویان و علاقه‌مندان به رشته‌های مختلف علوم زیستی، زیست‌شناسی و پزشکی، به‌خصوص پژوهشگران و دانشجویان علاقه‌مند به فهم نقش سلول‌های گلیال در نوروبیولوژی سیستم عصبی توصیه می‌شود.

پیشگفتار کتاب نقش سلول های گلیالی در سیستم عصبی

در طول کار بر روی پروژه‌ی کارشناسی ارشد، با عنوان تمایز سلول‌های بنیادی جنینی موش به سلول‌های عصبی با استفاده از سلول‌های گلیال در دانشگاه تهران و پژوهشکده رویان، بیش‌تر با نقش و اهمیت سلول‌های گلیال در سیستم عصبی آشنا شدم و تصمیم گرفتم تا مجموعه مطالعات و اطلاعات خود را در این زمینه در مجموعه‌ای تحت عنوان نقش سلول‌های گلیال در سیستم عصبی، با تأکید بر نقش این سلول‌ها در تکوین سیستم عصبی، در اختیار جامعه‌ی علمی قرار دهم.

بخشی از مهم‌ترین مطالعات بیولوژیکی از قبیل بیولوژی سلولی، بیولوژی مولکولی و ژنتیک، مخصوصاً چگونگی برهم‌کنش‌های مولکولی ژن‌ها و سلول‌ها، در حوزه‌ی علم بیولوژی تکوینی مطرح گردیده‌اند. این شاخه از علم بیولوژی، تشکیل ساختارهای پیچیده‌ی تمایز یافته و منظم را از یک سلول ساده توضیح می‌دهد. تکوین سیستم عصبی نیز به‌عنوان یک مدل جالب جهت شناسایی برنامه‌های تکوینی مطرح می‌باشد، به‌طوری که تکوین سیستم عصبی به‌وسیله‌ی فعالیت متوازن بین فاکتورهای داخلی (برنامه‌ی ژنتیکی) و فاکتورهای اپی‌ژنتیکی (نظیر برهم‌کنش‌های سلول–سلول) هدایت می‌شود. بیش‌ترین این برهم‌کنش‌ها میان نورون‌ها و سلول‌های گلیال می‌باشد. نتایج مطالعات اخیر نشان می‌دهد که در جریان تکوین مغز، برهم‌کنش‌های نورون–گلیا ساده نیستند بلکه پیچیدگی و هماهنگی بسیار زیادی در سراسر سیستم عصبی دارند. این مطالعات نشان می‌دهند که برهم‌کنش‌های نورون–گلیا یک نقش مهمی در چندین مرحله از ریزساختاری سیستم عصبی، از مراحل اولیه‌ی نورون‌زایی و گلیازایی تا مراحل بعدی تثبیت اتصالات عصبی بازی می‌کنند. اگرچه در حال حاضر اطلاعات نسبتاً زیادی درباره‌ی فیزیولوژی سلول‌های گلیال در اختیار ما است، اما در خصوص تکوین سلول‌های گلیال و نقش آنها در تکوین سیستم عصبی، بسیار کم می‌دانیم.

از این‌رو در این کتاب سعی کردم تا بر روی پیشرفت‌های اخیر در فهم نقش سلول‌های گلیال در سیستم عصبی، به‌خصوص نقش آنها در تکوین سیستم عصبی تمرکز شوم. بنابراین مطالعه‌ی این کتاب به کلیه‌ی فارغ‌التحصیلان و دانشجویان مقاطع مختلف رشته‌های زیست‌شناسی، به‌خصوص زیست‌شناسی تکوینی، جهت فهم نقش سلول‌های گلیال در تکوین نوروبیولوژی سیستم عصبی، به‌خصوص نقش این سلول‌ها در جهت تمایز عصبی و تکوین سلول‌های عصبی، عملکرد آنها در محیط آزمایشگاهی برای کاربردهای سلول‌درمانی و پیوند، و همچنین به کلیه‌ی فارغ‌التحصیلان و دانشجویان علوم پزشکی، به جهت دریافت بینش جدید در ارتباط با نقش این سلول‌ها در روند بیماری‌زایی، ترمیم و نورورژنرازی توصیه می‌شود.