اپیدمیولوژی یا همه گیر شناسی چیست ؟
این روزها به دلیل شیوع بیماری کرونا همه ی ما با واژه هایی نظیر اپیدمیک , پندمیک , بیماری های واگیردار و شبیه به این مواجه شده ایم . این واژه ها همه گی در حیطه ی رشته ی اپیدمیولوژی یا همه گیر شناسی قابل تعریف اند . در این مقاله سعی داریم که شما را با این مفاهیم بهتر آشنا کنیم .
اپیدمیولوژی یا همه گیر شناسی
بنا بر تعریف همهگیرشناسی یا اِپیدمیولوژی ( epidemiology ) مطالعه نحوه انتشار بیماری ها و عوامل بیماریزا، توزیع بیماریها در زمانها ، مکانها، نژادها یا فرهنگهای خاص یا هر عاملی که به سلامت مربوط باشد، است. این اصطلاح ابتدا به مفهوم «علم بررسی همهگیری بیماریهای عفونی» به کار برده شد ولی امروزه با پیشرفت تمام علوم و علم پزشکی و کنترل بسیاری از همهگیریها و تحولات اپیدمیولوژیک علل بیماریها (تغییر علل اصلی مرگ و میر از بیماری های واگیردار به بیماری مزمن دامنه آن وسعت بیشتری پیدا کردهاست، به مفهوم «علم بررسی انتشار و علل بیماری ها » تلقی میگردد.
فردی که در این زمینه تخصص و تبحر دارد را همهگیرشناس (Epidemiologist) مینامند. این رشته در ایران نیز بهطور وسیع در دانشگاه های علوم پزشکی تدریس میشود . برای این رشته در مقاطع ارشد و دکترا نیز دانشجویان به تحصیل مشغول اند . مضاعف بر آن تمام دانشجویان علوم پایه پزشکی در درس بهداشت عمومی و بهداشت تخصصی با مفاهیم اولیه ی مربوط به علم اپیدمیولوژی یا همه گیر شناسی آشنا میشوند .
در ادامه به چند عنوان از کتاب های این رشته اشاره میکنیم . این کتاب ها جزو اصولی ترین و پایه ای ترین منابع برای این رشته می باشند . این روزها برای آشنایی با ویروس کرونا و روند شکست دادن آن روش های مختلفی در سیستم بهداشتی درمانی معرفی شده که آشنایی با مفاهیم و اصول بهداشت عمومی در همه گیر شناسی میتواند شما را با این مبحث بیشتر از قبل آشنا کند
برای خرید کتاب های پزشکی دیگر نیز می توانید به صورت آنلاین از اشراقیه اقدام کنید.
همه گیر شناسی کاربردی
اپیدمیولوژی گوردیس ۲۰۱۹
این کتاب یکی از معتبرترین کتب مربوط رشته ی اپیدمیولوژی میباشد . تمام دستورالعمل های مربوط به اصول بهداشتی و پیشگیری از بیماری های واگیر دار در این کتاب به تفصیل بیان شده اند . دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد اپیدمیولوژی همه گی با این کتاب آشنا میشوند .
اپیدمیولوژی اساس بسیاری از تحقیقات و یافتههای پزشکی است. در این روش که مطالعات اپیدمیولوژیک نامیده میشود، بروز و شیوع یک بیماری با عوامل خطر یا اصطلاحاً ریسک فاکتورها مرتبط میشود و با تلاش برای کاهش عوامل خطری که ارتباط آنها اثبات شدهاست، بار بیماریها کنترل میشود. اپیدمیولوژی ( ATM – چکیده و نکات کلیدی اپیدمیولوژی ) همچنین در فرایند تشخیص با تمرکز بر میزان شیوع بیماریها در مناطق مختلف، احتمال خطاهای تشخیص را کاهش میدهد.
در ایران کنترل بیماری های همه گیر و واگیر دار از قدیم الایام جزو مسائل اصلی بهداشت و درمان در ایران بوده است . در دوران اخیر بیماری هایی نظیر حصبه و طاعون از همه گیر ترین و البته مرگ آورترین بیماری ها بوده است . در این روزها که بیماری کرونا به عنوان یک بیماری پندمیک از طرف سازمان بهداشت جهانی معرفی شده است لزوم بررسی بیشتر بیماری های همه گیر و تجربه ی مقابله با آن در ایران بسیار حائز اهمیت است .
در کتاب های مختلفی این بیماری ها و روش کنترل آن مورد بررسی قرار گرفته است .
از کتب مهمی که در این رشته شناخته شده است کتاب اپیدمیولوژی و کنترل بیماریهای شایع در ایران – ویرایش ۴ است
اپیدمیولوژی و کنترل بیماریهای شایع در ایران – ویرایش ۴
کتاب حاضر به بیان ویژگیهای خاص یک بیماری خاص در منطقهای خاص از ایران میپردازد. و علایم بالینی و یافتههای آزمایشگاهی و دگرگونیهای سرم شناختی و ویژگیهای همهگیری شناختی آنها را بیان میکند. در مورد بیماریها ابتدا مقدمه و معرفی بیماری(شامل : تعریف و اهمیت بهداشتی، عامل یا عوامل سبب شناختی)، سپس اپیدمیولوژی توصیفی و وقوع بیماری (شامل دوره نهفتگی، سیر طبیعی ، انتشار جغرافیایی، روند زمانی،تاثیر سن و جنس و موقعیت اجتماعی، تاثیر عوامل مساعد کننده، حساسیت و مقاومت در مقابل بیماری،میزان حملههای ثانویه و …) آورده شده است.
در مهر ماه سال 98 کنگره کشوری اپیدمیولوژی نهمین دوره ی برگزاری خود را پشت سر گذاشت . در ایران از سال های پیش این رشته بسیار مورد توجه مسئولین بهداشتی کشوری بوده است .
آشنایی اولیه با اپیدمیولوژی و اصطلاحات
مقدمه ای بر اپیدمیولوژی
پرسش و پاسخ :
اپیدمیولوژی چگونه به ما کمک میکند ؟
اپیدمیولوژی موارد زیر را به ما ارائه میکند :
فهميدن اين كه علل و عواملي كه در ثبات بيماري در جمعيت ها چه هستند،
پيشگيري و كنترل بيماري در جمعيت ها،
هدايت و راهنمايي برنامه ريزي ها و سياستگذاري هاي خدمات و مراقبت هاي بهداشتي
كمك به مديريت و مراقبت سلامت و بيماري افراد جامعه
اپیدمیولوژیست چه کمکی به ما میکند ؟
اولیـن کار اپیدمیولوژیست گرفتن شرح حال جامعه با استفاده از پرسشنامه و تکمیل اطلاعات مورد نیاز در آن میباشد همانطور که پزشکان پس از گرفتن شرح حال به معاینه بیماران میپردازند اپیدمیولوژیستها با ثبت اطلاعات در پرسشنامه و در صورت نیاز نسبت به معاینه افراد جامعه توسط پزشکان اقدام خواهد نمود. پس از معاینه جامعه اگر به تشخیص رسیدیم و وضعیف بیماری در جامعه را تشریح نموده Commicnity Diagnosis)) میزانهای مرگ و میر و ابتلاء بیماریها در جامعه روشن خواهد شد که با آنالیز اطلاعات جمعآوری شده نتایج استخراج و راه حلها اعلام میگردد.
اهداف پنجگانه اپیدمیولوژی چیست ؟
1- مشخص کردن عوامل سببساز و علل بيماري ها و عوامل خطرزايي که ميتوانند خطر افزايش بيماري را در يک فرد يا يک جمعيت، افزايش دهند. در صورتي که ما بتوانيم اين علل و عوامل را به درستي شناسايي کنيم قادر خواهيم بود مواجهه با آنها را کاهش يا قطع کنيم و در نتيجه براي پيشگيري مؤثر از بيماري ها برنامه ريزي کنيم.
2- مشخص کردن وضعيت و اندازه بيماري ها در جامعه، و بار بيماري ها تا بتوان تسهيلات و نيازهاي لازم براي کنترل و پيشگيري از آنها را تامين کرد.
3- مطالعه تاريخچه طبيعي و عوامل پيش آگهي بيماري ها. از آنجا که برخي بيماري ها بيش از سايرين وخيمتر، يا کشنده تر هستند با تامين اين هدف قادر خواهيم بود روش هاي مداخله اي موثرتر و واقعيتري براي کنترل يا پيشگيري از آنها اتخاذ کنيم.
4- ارزشيابي روش هاي حاضر و جديد درماني و شيوه هاي مختلف خدمات و مراقبت هاي بهداشتي.
5- پايه گذاري و ايجاد روش ها، سياستگذاري ها و تصميمگيري هاي مناسب براي کنترل مخاطرات و عوامل خطرزا در محيط کار، و زندگي.
اپیدمیولوژی در چه مواردی به ما کمک میکند ؟
اپيدميولوژي را ميتوان از منظرهاي مختلف، طبقه بندي كرد. برخي آن را براساس رويكرد مطالعاتي اپيدميولوژي به موضوعات مختلف مانند: اپيدميولوژي تغذيه (Nutritional E.)، اپيدميولوژي اجتماعي (Social E.)، اپيدميولوژي محيط (Environmental E.)، اپيدميولوژي شغلي يا حرفه اي (Occupational E.)، اپيدميولوژي مولكولي (Molecular E.)، اپيدميولوژي باليني (Clinical E.) دسته بندي ميكنند. برخي ديگر آن را به دو دسته كلّي اپيدميولوژي بيماري هاي واگير و اپيدميولوژي بيماري هاي غيرواگير طبقه بندي مينمايند و گروهي ديگر آن را از زاويه رويكرد خاص اين علم به بيماري هاي مختلف (مانند اپيدميولوژي سرطان، اپيدميولوژي ديابت، اپيدميولوژي حوادث، اپيدميولوژي بلايا و مانند اينها) ميبينند. گاهي نيز اين علم را به اپيدميولوژي روش شناختي (Methodologic E.). اپيدميولوژي تحقيق (Research E.)، اپيدميولوژي آمار زيستي (Biostatistics E.)، اپيدميولوژي اقتصادي (Economic E.)، اپيدميولوژي عملي يا كاربردي (Applied/Practical E.)، طبقه بندي ميكنند.
متشکرم.این توضیحات خیلی کمکم کرد.